MENU

Staatssteun

Staatssteun is in verschillende vormen beschikbaar. Bij staatssteun gaat het niet enkel om subsidies, maar om alle economische voordelen die middels overheidsmiddelen worden verkregen. Renteloze leningen, prijskortingen en belastingconcessies kunnen als staatssteun worden aangemerkt. Staatssteun kan direct van een overheidsorgaan worden verkregen of via een tussenschakel. 

Wanneer is er sprake van staatssteun die onverenigbaar is met de interne markt?

Staatssteun is toegestaan indien de steun onverenigbaar is met de interne markt. Staatssteun is onverenigbaar met de interne markt als aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

  1. Verschaffing van economisch voordeel. Dit is het geval als er bijvoorbeeld een subsidie wordt verstrekt, maar ook als de vennootschapsbelasting wordt verlaagd voor een onderneming of sector;
  2. Het voordeel wordt niet toegekend aan alle ondernemingen of sectoren in een land (zoals bijvoorbeeld een algehele korting op de vennootschapsbelasting), maar slechts aan één of enkele ondernemingen of sectoren;
  3. Het voordeel leidt tot een economisch voordeel voor één of meer ondernemingen of sectoren. Het moet hierbij gaan om een economisch voordeel dat niet tegen vergelijkbare voorwaarden kan worden verkregen van een commerciële partij (zie het market investment principle);
  4. De staatssteun dreigt de mededinging te vervalsen en heeft mogelijk een negatieve invloed op de handel tussen lidstaten.  

Wanneer wordt de mededinging vervalst? 

Bij een steunmaatregel wordt vrij snel aangenomen dat de mededinging is vervalst. Een steunmaatregel zorgt er immers voor dat de ontvanger in een betere financiële positie verkeerd dan het geval zou zijn indien hij geen steun had ontvangen. Hierdoor wordt ook de positie van de ontvanger ten opzichte van zijn concurrenten versterkt. De mededinging wordt niet verstoord als er geen daadwerkelijke concurrentie op de markt is waar de steunontvanger actief is. Hiervan is sprake als rechtspersonen zich met de uitvoering van overheidstaken bezighouden.

Daarnaast wordt snel aangenomen dat staatssteun het handelsverkeer binnen de EU beïnvloedt. In uitzonderlijke omstandigheden is sprake van een puur lokaal effect. Zo oordeelde het Europese Hof dat staatssteun aan golfclubs geen invloed heeft   op het interstatelijke handelsverkeer. Golfclubs in Nederland concurreren namelijk niet met golfclubs in andere lidstaten.

Het market investment principle

Niet al het economisch voordeel dat (indirect) van overheidsorganen wordt verkregen, kan als staatssteun worden gekwalificeerd. Een overheidsorgaan kan ook onder normale marktvoorwaarden handelen, bijvoorbeeld als deze aandelen of grond koopt of verkoopt tegen een marktconforme prijs. Het  overheidsorgaan handelt in deze situatie dan zoals een private partij ook zou hebben gehandeld. Onder dergelijke omstandigheden wordt niet van staatssteun gesproken.

Hoe houdt de Commissie toezicht op staatssteun?

Staatssteun dient vooraf te worden gemeld bij de Europese Commissie. De Commissie zal naar aanleiding van deze melding onderzoeken of de voorgenomen steun verenigbaar is met de interne markt. De staatssteun mag niet worden verleend voordat de Commissie de steunmaatregel heeft beoordeeld. Wordt bij beschikking vastgesteld dat de staatssteun onverenigbaar is met de interne markt, dan kan de belanghebbende een beroepsprocedure starten bij het Hof van Justitie van de EU. Als de steun wel verenigbaar is met de interne markt , dan kunnen derden die zich hier tegen willen verzetten een beroepsprocedure starten. Hiervoor is wel vereist dat de derde tot een gesloten kring van marktdeelnemers behoort die negatief worden beïnvloed door de steunmaatregel.

Wanneer is staatssteun onrechtmatig?

Bij onrechtmatige steun is de steunmaatregel verleend zonder dat daarvoor de juiste formaliteiten in acht zijn genomen. Dat is het geval op het moment dat staatssteun niet vooraf is gemeld bij de Commissie. Onrechtmatig verleende staatssteun is niet per definitie onverenigbaar met de interne markt. De Commissie kan op eigen initiatief of naar aanleiding van de klacht onderzoeken of de verleende steun verenigbaar is met de interne markt. Ten tijde van het onderzoek kan de Commissie een bevel tot opschorting of voorlopige terugvordering van de staatssteun geven.

Wat is de rol van de nationale rechter?

De  nationale rechters spelen ook een belangrijke rol bij het tegengaan van onrechtmatig verkregen (zie hieronder) staatssteun. Belanghebbenden, waaronder bijvoorbeeld benadeelde concurrenten, kunnen een verbod van deze staatssteun vorderen of een schadevergoeding. De nationale rechter oordeelt niet of de gegeven staatssteun verenigbaar is met de interne markt, dit wordt aan de Commissie overgelaten.

Staatssteun in een aanbestedingsprocedure

Staatssteun kan ook een rol spelen bij aanbestedingen. Bijvoorbeeld als een ontvanger van staatssteun een abnormaal lage inschrijving indient. Voordat de voorgenoemde inschrijver uitgesloten kan worden, dient een aanbesteder eerst met hem in overleg te treden. De inschrijver krijgt zo de mogelijkheid om aan te tonen dat hij de staatssteun rechtmatig (verenigbaar met de interne markt en op de juiste manier tot stand gekomen) heeft verkregen. De inschrijver mag slechts worden uitgesloten als hij de staatssteun onrechtmatig heeft verkregen of als hij niet binnen de aan hem geboden termijn aantoont dat de staatssteun rechtmatig is verkregen.

Relevante jurisprudentie

© 2017 RWV