Douaneoptreden tegen namaakproducten: zo werkt een douaneprocedure in de praktijk

Namaakproducten kunnen jouw onderneming grote schade toebrengen. Daarom is het belangrijk om al in te grijpen voordat zij de markt bereiken. Vaak bevinden deze producten zich dan nog in containers, in opslag of bij de douane aan de grens. Denk aan producten die jouw merknaam dragen, verpakkingen die identiek zijn aan die van jouw producten of het ongeoorloofde gebruik van jouw logo's. 

Juist daarom kan optreden via de douane een effectief middel zijn. Met een douaneprocedure kun je namaakproducten al bij de grens laten tegenhouden, voordat ze verder worden verspreid. Douaneoptreden is daarmee een belangrijk onderdeel van effectieve namaakbestrijding. 

De douane kan op verzoek van een rechthebbende optreden tegen goederen waarvan wordt vermoed dat zij inbreuk maken op intellectuele eigendomsrechten. Zo’n verzoek wordt ook wel een verzoek tot douaneoptreden of Application for Action (AFA) genoemd. 

Met een verzoek tot douaneoptreden kun je de douane vragen om namaakproducten tegen te houden voordat zij de EU-markt bereiken.

Waarom douaneoptreden bij namaakproducten?

Bij namaak denk je al snel aan webshops, online verkoopplatforms of fysieke winkels waar producten worden aangeboden. Maar vaak begint het probleem eerder: bij de import van goederen. Juist daar kan de douane een belangrijke rol spelen. 

Met een douaneprocedure verschuif je het moment van optreden naar voren. Je hoeft niet te wachten tot de namaakproducten worden verkocht, maar kunt mogelijk inbreukmakende zendingen al laten tegenhouden op het moment dat ze de EU binnenkomen. Dat maakt douaneoptreden bijzonder effectief bij internationale handel, terugkerende inbreuken en producten waarvan bekend is dat zij regelmatig worden nagemaakt. 

Het grote voordeel is dat je niet alleen reageert op afzonderlijke advertenties of verkooppunten, maar de instroom van namaakproducten al eerder kunt stoppen. Daarmee wordt douaneoptreden een praktisch onderdeel van je bredere handhavingsstrategie.

Nationale aanvraag of EU-aanvraag?

Je kunt een verzoek tot douaneoptreden indienen voor één lidstaat of kiezen voor een Unieverzoek dat geldt in de gehele Europese Unie. Welke optie het meest geschikt is, hangt af van jouw markt en distributiestructuur en van de landen waar je verwacht dat inbreukmakende goederen de Europese Unie binnenkomen.
 

Als de douane goederen aantreft die mogelijk inbreuk maken op jouw IE‑rechten waarvoor een douaneverzoek geldt, worden deze tijdelijk tegengehouden. Jij (of jouw advocaat) wordt geïnformeerd en krijgt de gelegenheid om te beoordelen of het inderdaad om namaak of een andere vorm van inbreuk gaat en of je verdere juridische stappen wilt nemen.

In de praktijk moet je na een douanemelding snel handelen. Je beoordeelt dan of sprake is van inbreuk op jouw IE-rechten. 

Als je vaststelt dat sprake is van namaak of andere inbreukmakende goederen, kunnen deze onder voorwaarden worden vernietigd. Daarbij geldt in beginsel dat de geadresseerde of importeur met de vernietiging instemt, al dan niet stilzwijgend.

Wanneer is vernietiging mogelijk?

Vernietiging is geen automatisch gegeven. Er moet eerst worden bevestigd dat de goederen daadwerkelijk inbreuk maken op jouw IE‑rechten. De douane zal de bij de zending betrokken partij(en) informeren en in de gelegenheid stellen om zich daartegen te verzetten. 

Daarom is het belangrijk dat je na een melding van de douane zowel snel als zorgvuldig reageert. Als jij niet tijdig laat weten dat het om inbreukmakende goederen gaat of geen duidelijke instructies geeft over vernietiging, kan de douane de goederen vrijgeven en gaan waardevolle handhavingskansen verloren.

Wat zijn veelgemaakte fouten bij douaneprocedures?

Een douaneprocedure kan effectief zijn, maar alleen als de voorbereiding goed is. In de praktijk gaat het vaak mis doordat informatie te algemeen is of doordat niet snel genoeg wordt gereageerd. Veelvoorkomende fouten zijn:

• geen duidelijke beschrijving van originele producten
• onvoldoende informatie over namaakkenmerken
• verlopen of onvolledig overzicht van IE-rechten
• geen intern aanspreekpunt voor douanemeldingen
• te late reactie na een melding

Een goed douaneverzoek is dus meer dan een formulier. Het is onderdeel van je bredere handhavingsstrategie.

Douaneoptreden of procedure bij de rechter?

Douaneoptreden is vooral bedoeld om goederen tegen te houden en verdere verspreiding te voorkomen. Soms is dat voldoende, bijvoorbeeld wanneer de producten worden vernietigd. 

Maar in andere situaties is een aanvullende procedure nodig. Bijvoorbeeld als je:

• schadevergoeding wil vorderen;
• informatie wil over de herkomst of afnemers;
• structurele inbreuk uit een bepaalde hoek wil stoppen;
• een verbod wil afdwingen.

Douaneoptreden en een gerechtelijke procedure sluiten elkaar dus niet uit. Vaak versterken ze elkaar juist. Een douaneprocedure past daarom vaak binnen een brede strategie voor namaakbestrijding en anti-counterfeit.

Bij douaneoptreden moet je vaak snel beslissen. Gaat het daadwerkelijk om namaak? Stem je in met vernietiging? En moet je naast de douaneprocedure ook optreden tegen de importeur of verkoper? Juist omdat de termijnen kort zijn, is het belangrijk dat je vooraf weet welke stappen nodig zijn. Een advocaat kan helpen bij:

• het opstellen en indienen van een douaneverzoek
• het beoordelen van meldingen van de douane
• overleg met douane, importeurs en andere betrokken partijen
• het laten vernietigen van onderschepte goederen
• het leggen van beslag of starten van een procedure
• het opzetten van een bredere anti-counterfeitstrategie

Zo voorkom je dat je onder tijdsdruk beslissingen neemt. Je handelt sneller, zorgvuldiger en met een aanpak die past bij jouw IE-rechten en commerciële belangen. 

Vermoed je dat namaakproducten jouw merk of product raken? Dan is het verstandig om tijdig te beoordelen of een verzoek tot douaneoptreden past binnen jouw handhavingsstrategie. Zo kun je sneller optreden, verdere verspreiding voorkomen en je IE-rechten effectiever beschermen.