MENU
Publicatie FD: ‘DNB: cash verdwijnt, voor deel bevolking dreigt financiële uitsluiting’

Publicatie FD: ‘DNB: cash verdwijnt, voor deel bevolking dreigt financiële uitsluiting’ 
01-04-2022

In haar Visie op Betalen 2022-2025 deelt De Nederlandse Bank met ons haar doelstellingen voor de komende jaren:

  1. Verankeren van robuust en veilig betalingsverkeer (MVO in het betalingsverkeer)
  2. Verzekeren van toegang tot betalingsverkeer (Convenant contant geld)
  3. Versterken betalingsverkeer in Europa en daarbuiten (Een digitale euro)

Digitale financiële revolutie

Na de revolutie van cash naar het girale betalingsverkeer is nu de digitale revolutie in gang gezet. Dat biedt zeker kansen: zo kan het begrotingsinstrumentarium veel effectiever worden ingezet dan ooit tevoren. Ook zal de digitale financiële revolutie een enorme stimulans bieden voor gebieden waar het financiële systeem onvoldoende waarborgen biedt en sprake is van zeer hoge transactiekosten, terwijl begrotingsdiscipline nog belangrijker zal zijn: wordt er (digitaal) ‘bijgedrukt, dan zullen valuta sneller dan ooit kunnen devalueren.

Tweedeling in de samenleving: kwetsbare groepen verliezen aansluiting

Risico’s zijn er ook. Eén daarvan is tweedeling en uitsluiting: wie niet meekomt, is gezien. DNB geeft op haar website aan dat zij afspraken maakt met banken, winkeliers en maatschappelijke organisaties in het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB) over de toegankelijkheid van het betalingsverkeer. Deze toegankelijkheid dient zowel te gelden voor: 

  • kwetsbare groepen particulieren die behoefte hebben aan contant geld,
  • ondernemers die actief zijn in een branche met verhoogd risico, waaronder begrepen ondernemingen die gezien de bedrijfsvoering zijn aangewezen op het gebruik van contant geld, waarvan de dienstverlening al snel wordt opgezegd.

Voor ‘kwetsbare particulieren’ geldt dat – tegen de zin van de DNBABN AMRO inmiddels kosten in rekening brengt voor het jaarlijks opnemen van meer dan EUR 12.000 aan contant geld (en meer dan EUR 6.000 voor studenten). Dit ondanks kritiek van het Nibud en de Consumentenbond. Hoewel het KiFiD deze kosten vooralsnog toelaatbaar heeft geacht, geeft zelfs zij banken in overweging om afwachtend te zijn met verdere tarifering voor contant geld opnemen. Haar oordeel kan echter aanleiding zijn voor andere banken om deze kosten ook in te voeren.

Waar de vorige (demissionaire) Minister van Financiën de kritische Kamervragen hierover medio vorig jaar onbeantwoord heeft gelaten, heeft de Tweede Kamer vervolgens zelfs een motie aangenomen waarbij de Minister werd opgeroepen om de banken desnoods wettelijk te dwingen om het opnemen van contant geld gratis te houden.

Convenant Contant Geld

Het nu tussen partijen overeen te komen ‘Convenant Contant Geld’ zou kwetsbare groepen uitkomst moeten gaan bieden, maar de DNB heeft zich daarover in de richting van de Minister al eerder weinig hoopvol uitgesproken: de (financiële) belangen van banken zijn daar immers aan tegengesteld. 

Het is goed dat er wordt nagedacht over persoonlijke dienstverlening en het bijbrengen van digitale (betalings)vaardigheden via servicepunten, mobiele zorgcoaches en gezamenlijke stappenplannen zodra nog meer lokale bankkantoren worden gesloten. Maar zeker met betrekking tot de discussie rond het (kosteloos) beschikbaar stellen van contant geld heeft de DNB hulp nodig van de (nieuwe) Minister van Financiën. Bovendien is het de vraag of kwetsbare groepen over vijf jaar geen behoefte meer hebben aan contant geld en of dit (volledig) wordt opgelost door een digitale euro, iets waar DNB getuige de opmerking “omdat verdere digitalisering van het betalingsverkeer een gegeven is” en de grafiek op p. 6 van de Visie rekening mee lijkt te houden. Dit ondanks dat van de kwetsbare groepen ook ‘mensen die moeite hebben met digitalisering’ deel uitmaken.

Advocaat Financieel recht Marco Anink zegt hierover in het artikel van het FD 'DNB: Cash verdwijnt, voor deel bevolking dreigt financiële uitsluiting' dat een nieuw convenant lang niet ver genoeg gaat. Hij staat tientallen ondernemers bij die in de clinch liggen met hun bank over contante betalingen. Hij ziet dat banken wel forse boetes krijgen als ze de witwasregels niet goed naleven.

‘Vooralsnog gebeurt dat niet als ze maatregelen treffen die afbreuk doen aan de toegankelijkheid van het betalingsverkeer.' Daarom blijven banken volgens hem gebruik maken van de-risking. 'Hierdoor blijft de toegankelijkheid van het betalingsverkeer onder druk staan.'

De Nederlandse Vereniging van Banken erkent dat het voor bedrijven in sectoren met een hoog risico op witwassen soms erg lastig kan zijn om een bankrekening te openen. Maar volgens de woordvoerder verplicht DNB de banken sommige klanten uit te sluiten. 'Als banken te hoge risico’s zien op witwassen of ze krijgen niet genoeg gegevens van klanten om de risico’s in te schatten, dan moet de bank een klant weigeren of afscheid nemen van de klant.'

Lees het volledige artikel in het FD

DNB sanctioneert op onvoldoende en onzorgvuldige witwasbestrijding, maar nog niet op de-risking

DNB wil vooralsnog zowél dat banken ieder witwasrisico voorkomen áls dat het betalingsverkeer toegankelijk blijft. Sanctionering van banken vindt plaats via forse boetes in het kader van overtreding van witwasregelgeving. Vooralsnog gebeurt dat niet wanneer banken maatregelen treffen die afbreuk doen aan de toegankelijkheid van het betalingsverkeer. Banken blijven dus gebruik maken van (categorale) de-risking, waardoor de toegankelijkheid van het betalingsverkeer onder druk blijft staan.

De (vorige) Minister heeft zich al begripvol heeft uitgesproken over de stap van ABN AMRO om de tarieven voor coffeeshophouders te vertienvoudigen en heeft aangegeven dit te zullen tolereren. Via de-risking willen banken feitelijk afscheid nemen van alle klanten afkomstig uit branches met een verhoogd risico. Opgezegde klanten moeten vervolgens forse kosten maken om de rechter te laten toetsen of de bank daarbij haar zorgplicht geschonden heeft. Gelet op de sanctionering ligt het primaat van het DNB-beleid kennelijk meer bij witwasbestrijding dan bij het voorkomen van de-risking. De vorige Minister van Financiën heeft verduidelijkt dat een verhoogd risico niet betekent dat een groep klanten categoraal geweigerd moet worden. In de nieuwe versie van de Leidraad ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme zal ook expliciet opgenomen worden dat financiële instellingen klanten in verband met hun branche niet categoraal mogen weigeren. Als DNB zelf ook actie wil ondernemen op dit vlak, zal zij kunnen overwegen om de-risking te sanctioneren en te vergen dat financiële instellingen minder snel overgaan tot het opzeggen van klantrelaties

Bij FinTechs is het overigens nog erger: nu voor hen met betrekking tot beëindiging van de relatie een lichtere zorgplicht geldt dan voor banken, kunnen zij zelfs vrijuit kosten-baten analyses maken en hun dienstverlening zonder opgaaf van reden opzeggen, de-risken en slechts de ‘veiligste’ klanten haar dienstverlening (blijven) aanbieden. Zij kunnen aldus wel degelijk categoraal uitsluiten. Marco Anink zegt: 'Ik roep de Minister dan ook op om categorale opzeggingen ook voor FinTechs onmogelijk te maken. Zij zijn immers de banken van de toekomst en dienen daarbij ook enige maatschappelijke verantwoordelijkheid te dragen'.

Banken dwingen klanten onverkort te stoppen met cash – ook als dat gelet op bedrijfsvoering niet redelijk is

Wij zien dat banken nog steeds trachten het cash gebruik in het mkb zeer snel terug te brengen, op straffe van beëindiging van de klantrelatie. Niet alleen de soort branche, maar ook het gebruik van cash bij de bedrijfsvoering wordt door banken als verhoogd risico beoordeeld, dat ertoe kan leiden dat de relatie beëindigd wordt. Naar aanleiding van het FD-artikel ‘Banken weren contant geld, bedrijven radeloos’ zijn daarover zowel vanuit de VVD, de PVV als het CDA Kamervragen gesteld. In de nieuwe versie van de Leidraad ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme lijkt vooralsnog geen specifieke aandacht aan cash te worden besteed. Vanuit kostenefficiëntie willen banken contante transacties zo snel mogelijk uitbannen. Hoe beter dat lukt, hoe duurder iedere resterende transactie in cash wordt en hoe meer zij de publieke opinie mee zullen krijgen: een ideale incentive, waarbij hun narratief dus steeds sterker wordt.

Voor een deel zouden banken kunnen bijdragen aan de bewustwording bij het mkb dat duidelijk moet zijn wat de herkomst van gelden is. Dat neemt niet weg dat ook een oplossing moet komen voor kwetsbare groepen en bepaalde branches, mede daar in bepaalde landen (zoals Duitsland) contant geld nog wel zeer gebruikelijk is.

Marco Anink: 'Ik ben een optimist, maar wel bezorgd. Zonder politieke dwang zie ik – gelijk aan het boek van Joris Luyendijk – financiële instellingen zelf geen ‘gezamenlijke (maatschappelijke) verantwoordelijkheid voor het Nederlandse betalingsverkeer’ dragen. In die zin dat zij iets zouden creëren om – in strijd met hun eigen financiële belangen – betaaldiensten toegankelijk te houden voor kwetsbare groepen en de branches van het mkb die worden gepercipieerd als ‘hoger risico’. Als we over vijf jaar nog een divers mkb willen hebben, is er actie nodig, van alle stakeholders. Daarbij kan er niet langer worden gewacht op nieuwe, duidelijker, Europese AML-richtlijnen, maar is tussentijds al steun nodig vanuit DNB en mogelijk de Minister, ter afkadering van welk Wwft-risico acceptabel is.'  

© 2022 RWV