Standaardclausules in een scheidingsconvenant bieden geen waterdichte garantie
Bij het afwikkelen van een scheiding via mediation wordt er vaak gekozen voor het opnemen van een 'vaststellingsovereenkomst' met daarin bepalingen over finale kwijting en het afzien van het recht op vernietiging. Een recente uitspraak van de Rechtbank Rotterdam laat echter zien dat dergelijke standaardclausules niet altijd bescherming bieden wanneer achteraf blijkt dat één van de partners voor meer dan een kwart is benadeeld.
De casus: aandelenwaarde nihil?
Een echtpaar dat was getrouwd in algehele gemeenschap van goederen besloot na een huwelijk van bijna 23 jaar te scheiden. Tijdens een mediationtraject maakten zij afspraken over de verdeling van hun vermogen. Tot de gemeenschap behoorden onder andere de echtelijke woning en aandelen in een bv-structuur. In het convenant, dat de titel 'vaststellingsovereenkomst' droeg, spraken partijen af dat de waarde van de aandelen 'nihil' was. Een concrete, onafhankelijke waardebepaling bleef echter achterwege.
De man kreeg de woning en de aandelen toebedeeld en zou de vrouw wegens overbedeling € 150.000,- betalen. In artikel 25.1 van de overeenkomst kwamen zij finale kwijting overeen. Ook stond in dit artikel expliciet dat als een partij voor meer dan een kwart zou zijn benadeeld, deze partij de toedeling desondanks "te zijnen bate of laste aanvaardt" en afstand doet van het recht om vernietiging te vorderen.
Toen de man de betalingsregeling niet nakwam, stapte de vrouw naar een advocaat. Na onderzoek door een financieel deskundige bleek dat de aandelen helemaal niet waardeloos waren; sterker nog, de man erkende later in de procedure dat de accountant de waarde voorafgaand aan de mediation op minstens € 300.000,- had geschat. Omdat de vrouw hierdoor voor meer dan een kwart was benadeeld, vernietigde haar advocaat de verdeling buitengerechtelijk.
Verder kijken dan
de tekst alleen
De man stelde bij de rechter dat de vrouw haar rechten had verspeeld door de getekende overeenkomst. De Rechtbank Rotterdam dacht daar echter anders over en stelde de vrouw in het gelijk. De rechtbank overwoog het volgende:
1. Geen bewuste aanvaarding van het risico
Van het aanvaarden van een verdeling 'te eigen bate of schade' (art. 3:196 lid 4 BW) kan alleen sprake zijn als de benadeelde zich écht bewust is van de verstrekkende strekking van die clausule. Omdat partijen niet juridisch onderlegd waren, geen eigen advocaat hadden en de mediator de exacte gevolgen van dit artikel niet nadrukkelijk had besproken, was er geen sprake van een bewuste afstand van recht.
2. Kennis van de orde van grootte ontbrak
Om rechtsgeldig afstand te kunnen doen, moet de benadeelde partij bovendien weten wat de werkelijke waarde van de gemeenschap is, of in elk geval in welke orde van grootte deze ligt. Omdat de vrouw geen reëel inzicht had in de waarde van de onderneming, kon zij de nadelen niet overzien.
3. De titel 'vaststellingsovereenkomst' is niet doorslaggevend
De man voerde aan dat de overeenkomst een vaststellingsovereenkomst was, waardoor vernietiging wegens dwaling nagenoeg uitgesloten zou zijn. De rechter oordeelde dat de feiten leidend zijn, niet de titel boven het document. Omdat de waarde van de aandelen tijdens de mediation nooit een geschil- of discussiepunt was geweest (men nam simpelweg blind aan dat het nihil was), was er op dit punt geen sprake van een vaststellingsovereenkomst.
De rechtbank concludeerde dat de vrouw de verdeling terecht buitengerechtelijk had vernietigd.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Deze uitspraak bevestigt een constante lijn in de rechtspraak: het opnemen van een standaard 'te zijnen bate of schade'-bepaling in een scheidingsconvenant is géén garantie voor de toekomst. De omstandigheden waaronder de afspraken zijn gemaakt, wegen zwaarder dan de letterlijke tekst.
Wanneer partijen in onderling overleg of via mediation afspraken maken, is het van cruciaal belang dat:
- Er aantoonbaar financieel inzicht is gegeven in de werkelijke waarde van vermogensbestanddelen (zoals ondernemingen of vastgoed);
- Partijen zich aantoonbaar bewust zijn van de betekenis en de risico's van clausules rondom finale kwijting en afstand van recht;
- Het inschakelen van een eigen, onafhankelijke professional (zoals een eigen advocaat) de voorkeur verdient om de rechtsgeldigheid van de afspraken achteraf te waarborgen.
Kortom: een goede voorbereiding en transparante cijfers tijdens de scheidingsprocedure zijn essentieel. Voorkomen is immers beter dan genezen!
Vragen?
Heb je vragen over de afwikkeling van een huwelijksgemeenschap of twijfel je over de inhoud van een al dan niet al getekend convenant? Neem dan gerust contact op met mij.
Over deze opvallende uitspraak schreef ik overigens een uitgebreide annotatie voor het tijdschrift Jurisprudentie in Nederland (JIN). Mijn volledige juridische analyse en commentaar kun je hier teruglezen.
Veel gestelde vragen over het vernietigen
van een echtscheidingsconvenant
Hoelang heb ik de tijd om een scheidingsconvenant te vernietigen?
De wet verbindt een strikte termijn aan het vernietigen van een verdeling wegens benadeling. Je moet binnen drie jaar na de datum van de verdeling actie ondernemen en de rechtsvordering tot vernietiging van een verdeling instellen. Wacht je langer, dan is je recht vervallen staan je de afspraken vast.
Moet ik altijd naar de rechter om het convenant aan te passen?
Nee, dat hoeft niet per se. Jouw advocaat kan het scheidingsconvenant eerst buitengerechtelijk vernietigen met een aangetekende brief. Als je ex-partner de fout erkent, kun je samen met een advocaat of mediator nieuwe, eerlijke afspraken maken en deze vastleggen. Werkt je ex-partner niet mee? Dan starten we een procedure bij de rechtbank.
Wat gebeurt er nadat het scheidingsconvenant succesvol is vernietigd?
Als de rechter de verdeling vernietigt, vervallen de oude afspraken over de verdeling van de goederen. Dat betekent dat de bezittingen en schulden opnieuw verdeeld moeten worden, maar dit keer op basis van de juiste, werkelijke waarden. De rest van de scheiding (zoals de echtscheiding zelf of afspraken over de kinderen) blijft in stand.
Geldt de regeling voor benadeling ook als we huwelijkse voorwaarden hebben?
Ja. De wettelijke regeling over benadeling voor meer dan een kwart is via de wet ook van toepassing op de afwikkeling van huwelijkse voorwaarden. Het maakt dus niet uit of je in gemeenschap van goederen getrouwd was of dat je vooraf specifieke huwelijkse voorwaarden hebt opgesteld.
