MENU

Handelt u in strijd met de wet? De overheid treedt op!
20-04-2011

In het bestuursrecht, het recht dat grofweg de relatie tussen burger en overheid regelt, geldt een beginselplicht tot handhaving. Dit houdt in dat overheidsorganen moeten optreden als een burger in strijd met bijvoorbeeld de wet of een vergunning handelt.

Vroeger was het zo dat overheidsorganen de bevoegdheid hadden om op te treden, hetgeen leidde tot willekeur, vriendjespolitiek en in sommige gevallen dus ook tot simpelweg gedogen. 

De rechters hebben deze bevoegdheid echter sinds het einde van de vorige eeuw langzamerhand ingeperkt en dat heeft geleid tot een nu geldende beginselplicht tot handhaving waar u als burger een beroep op kunt doen. 

Hoofdregel is nu dat een overheidsorgaan (in beginsel) verplicht is om handhavend op te treden, in geval u in strijd met de wet of met een vergunning dan wel de daaraan verbonden voorwaarden handelt. 

Wanneer ziet de overheid af van handhaving?

Zoals altijd, zijn er uitzonderingen! Dat kan in uw voordeel werken. Als er sprake is van zogenaamde "bijzondere omstandigheden" kan een bestuursorgaan van handhaving afzien. Maar over welke bijzondere gevallen hebben we het dan?

  1. Als er concreet zicht op legalisatie bestaat van de ‘illegale’ situatie. Let wel, de mogelijkheid tot legalisatie moet dan wel echt concreet zijn en moet bij voorkeur zijn vastgelegd in schriftelijke stukken en plannen. Denkt u bijvoorbeeld aan een wijziging van het bestemmingsplan waarin de ‘illegale’ bouw legaal wordt gemaakt. 

  2. Op grond van een belangenafweging kan het overheidsorgaan van handhaving afzien. De regel die hier geldt luidt: "Voorts kan handhavend optreden zodanig onevenredig zijn in verhouding tot de daarmee te dienen belangen dat van optreden in die concrete situatie behoord te worden afgezien". Voorbeelden zijn gevallen waarbij de overtreding een incidenteel karakter heeft of van geringe ernst is, dan wel waarbij de belangen van derden niet of nauwelijks een rol spelen.

Het is duidelijk dat deze tweede regel ruimte laat voor interpretatie en het aanvoeren van argumenten. De rechter die zo'n situatie beoordeelt, mag echter niet volledig op de stoel van het bestuursorgaan gaan zitten. Het bestuursorgaan heeft immers een duidelijke beleidsvrijheid om zo'n situatie te beoordelen. De rechter toetst, zoals dat heet, marginaal en bekijkt of het bestuursorgaan -alle belangen afwegend- in redelijkheid tot zijn stellingname is gekomen.

Welke sancties hanteert de overheid als u de wet overtreedt?

Het bestuursorgaan heeft twee sancties om handhaving af te dwingen:

  • bestuursdwang
  • last onder dwangsom

Bij bestuursdwang treedt een overheidsorgaan zelf op (op kosten van de overtreder) om de illegale situatie teniet te doen.

Bij de last onder dwangsom wordt aan u (als u de norm heeft overtreden) opdracht gegeven om de situatie te herstellen op straffe van verbeurte van een dwangsom. De bedragen kunnen aardig oplopen. Indien u eenmaal een dwangsom verschuldigd bent en u tegen de aanschrijving geen bezwaar heeft gemaakt of beroep ingesteld, dan staat de overtreding in rechte vast. 

Haalbaarheid laten toetsen

Ons kantoor heeft ruime ervaring op het gebied van handhaving. Zowel om deze uit te lokken, als om deze te bestrijden. Wilt u de haalbaarheid van een kwestie door ons laten toetsen, dan nodig ik u uit voor een eerste gratis verkennend gesprek met mij of een van de andere bestuursrechtspecialisten.

Oorspronkelijk auteur: Hans Hinnen (sinds 1 juli 2016 niet meer werkzaam bij RWV Advocaten)

© 2021 RWV