Algemene voorwaarden: wanneer is een bepaling onredelijk bezwarend?
Met algemene voorwaarden leg je belangrijke afspraken vast en beperk je de risico's voor jouw onderneming. Maar hoe ver mag je daarin gaan? Een bepaling die jouw positie goed beschermt, kan de andere partij te zwaar benadelen. In dat geval loop je het risico dat de bepaling wordt vernietigd en je er geen beroep meer op kunt doen.
Dat risico bestaat niet alleen wanneer je zakendoet met consumenten. Ook in overeenkomsten tussen bedrijven kunnen algemene voorwaarden onredelijk bezwarend zijn.
Goede algemene voorwaarden beginnen bij de juiste inhoud én toepassing. In ons artikel Algemene voorwaarden: wat zijn ze en waarom heb je ze nodig? lees je welke afspraken belangrijk zijn voor jouw onderneming. Daarnaast leggen we in het artikel Algemene voorwaarden van toepassing verklaren uit hoe je ervoor zorgt dat jouw voorwaarden onderdeel worden van de overeenkomst.
In dit artikel kijken we naar de inhoud van die afspraken: wanneer gaat een bepaling te ver?
Wanneer zijn algemene voorwaarden onredelijk bezwarend?
Een bepaling in algemene voorwaarden kan worden vernietigd als zij, gelet op alle omstandigheden, onredelijk bezwarend is voor de andere partij. De rechter kijkt daarbij onder meer naar de aard en de overige inhoud van de overeenkomst, de manier waarop de voorwaarden tot stand zijn gekomen en de belangen van beide partijen.
De beoordeling vindt in beginsel plaats aan de hand van de situatie op het moment waarop de overeenkomst werd gesloten. Het gaat dus niet alleen om het nadeel dat zich daadwerkelijk heeft voorgedaan, maar ook om de nadelige gevolgen waaraan de andere partij vanaf het begin door de bepaling kon worden blootgesteld.
Dat een bepaling afwijkt van de wettelijke regeling, maakt haar dus niet automatisch onredelijk bezwarend. Algemene voorwaarden zijn er juist om risico's te verdelen en duidelijkheid te geven over de rechten en verplichtingen van beide partijen. De vraag is of die verdeling, gelet op alle omstandigheden, nog redelijk is.
Welke bescherming geldt voor jouw klanten?
De zwarte en grijze lijst zijn bedoeld voor consumenten. Dat zijn natuurlijke personen die een overeenkomst sluiten buiten hun beroep of bedrijf. Kleine ondernemingen vallen niet rechtstreeks onder deze lijsten, maar hebben soms wel andere mogelijkheden om zich tegen onredelijke voorwaarden te verzetten.
Het maakt dus verschil met wie je zakendoet.
Consumenten krijgen extra bescherming
Bij consumentenovereenkomsten gelden strengere regels voor de inhoud van algemene voorwaarden. Dat betekent dat bepaalde afspraken die tussen ondernemers soms wel toegestaan zijn, tegenover consumenten kunnen worden vernietigd.
Kleine ondernemingen hebben soms ook bescherming
De zwarte en grijze lijst gelden voor ondernemers niet rechtstreeks, maar de rechter kan deze lijsten soms betrekken bij de beoordeling van een bepaling. Dit wordt reflexwerking genoemd.
Daarvan kan bijvoorbeeld sprake zijn wanneer een kleine ondernemer een overeenkomst sluit die geen betrekking heeft met zijn eigenlijke bedrijfsactiviteiten en zijn positie daardoor sterk lijkt op die van een consument.
Of de zwarte of grijze lijst via reflexwerking meeweegt, hangt af van de omstandigheden. Het enkele feit dat een onderneming klein is, weinig werknemers heeft of niet over de juridische kennis beschikt, is daarvoor niet voldoende.
Daarnaast bepaalt de wet dat bepaalde partijen geen beroep kunnen doen op de vernietigingsgronden voor algemene voorwaarden. Dat geldt onder meer voor partijen met 50 of meer werkzame personen, bepaalde rechtspersonen die hun jaarrekening openbaar hebben gemaakt en partijen die zelf regelmatig dezelfde of vrijwel dezelfde algemene voorwaarden gebruiken.
De zwarte lijst: bepalingen die onredelijk bezwarend zijn
De zwarte lijst bevat bepalingen die bij overeenkomsten met consumenten volgens de wet als onredelijk bezwarend worden aangemerkt. Staat een bepaling op deze lijst, dan kan de onderneming niet aantonen dat de bepaling in de betreffende situatie toch redelijk is. De zwarte lijst staat in artikel 6:236 van het Burgerlijk Wetboek.
Een voorbeeld is een bepaling die de consument het recht ontneemt om een overeenkomst te ontbinden als jouw onderneming haar verplichtingen niet nakomt.
Ook bedingen over de manier waarop een geschil moet worden beslecht kan op de zwarte lijst vallen.
Voorbeeld: het forumkeuzebeding
Met een forumkeuzebeding bepaal je welke rechter bevoegd is als er een geschil ontstaat. Dat biedt duidelijkheid, maar bij overeenkomsten met consumenten gelden beperkingen.
Je mag een consument niet zonder meer verplichten om een geschil voor te leggen aan een andere rechter dan de rechter die volgens de wet bevoegd is.
Een forumkeuzebeding kan wel zo worden ingericht dat de consument, nadat jouw onderneming zich schriftelijk op het beding heeft beroepen, minimaal één maand de tijd krijgt om alsnog voor de wettelijk bevoegde rechter te kiezen.
Houd je met deze regels geen rekening? Dan loop je het risico dat het forumkeuzebeding wordt vernietigd.
Doe je zowel zaken met consumenten als met ondernemers? Zorg er dan voor dat jouw forumkeuzebeding duidelijk onderscheid maakt tussen beide situaties.
De grijze lijst: vermoedelijk onredelijke bepalingen
De grijze lijst bevat bepalingen die bij overeenkomsten met consumenten worden vermoed onredelijk bezwarend te zijn. Anders dan bij de zwarte lijst staat daarmee nog niet definitief vast dat de bepaling onredelijk bezwarend is. Als ondernemer kun je proberen aan te tonen dat de bepaling in de betreffende situatie toch redelijk is. De grijze lijst staat in artikel 6:237 van het Burgerlijk Wetboek.
Een veelvoorkomend voorbeeld is het exoneratiebeding: een bepaling waarmee je jouw aansprakelijkheid voor schade beperkt of uitsluit.
Voorbeeld: aansprakelijkheid beperken
Als ondernemer wil je voorkomen dat één schadeclaim grote financiële gevolgen heeft voor jouw bedrijf. Daarom bevatten veel algemene voorwaarden een aansprakelijkheidsbeperking.
Zo kun je bijvoorbeeld afspreken dat jouw aansprakelijkheid beperkt is tot het factuurbedrag van de opdracht of tot het bedrag dat jouw verzekeraar uitkeert.
Bij overeenkomsten met consumenten mag je daarin niet zomaar onbeperkt gaan. Een bepaling die jouw wettelijke verplichting tot schadevergoeding geheel of gedeeltelijk uitsluit, staat op de grijze lijst.
Dat betekent niet dat iedere aansprakelijkheidsbeperking tegenover een consument verboden is. Wel rust op jouw onderneming de taak om te onderbouwen waarom de beperking in de betreffende omstandigheden redelijk is. Daarbij kunnen onder meer de omvang van de beperking, de verzekerbaarheid van het risico en de verhouding tussen de prijs en de mogelijke schade een rol spelen.
Een zorgvuldig geformuleerde aansprakelijkheidsbeperking biedt daarom meer zekerheid dan een bepaling waarmee je ieder risico probeert uit te sluiten.
Ook andere bepalingen kunnen onredelijk zijn
Ook andere bepalingen kunnen worden vernietigd als zij de andere partij onredelijk benadelen.
Daarbij wordt onder meer gekeken naar de aard en inhoud van de overeenkomst, de manier waarop de voorwaarden tot stand zijn gekomen, de belangen van beide partijen en de duidelijkheid van de bepaling.
Een bepaling kan in een zakelijke verhouding bijvoorbeeld te ver gaan wanneer vrijwel alle risico’s bij één partij worden gelegd, een zeer korte vervaltermijn wordt gehanteerd of de ene partij sterk afhankelijk is van de andere partij.
De rechter houdt in zakelijke verhoudingen wel rekening met de professionaliteit, deskundigheid en onderhandelingspositie van beide partijen. Van een ervaren ondernemer mag doorgaans meer worden verwacht dan van een consument of een kleine ondernemer die een overeenkomst sluit buiten zijn eigenlijke vakgebied.
Wat gebeurt er bij vernietiging?
Wordt een onredelijk bezwarende bepaling vernietigd, dan heeft deze juridisch gezien vanaf het begin geen werking. Je kunt je er tegenover de betreffende contractpartij niet meer op beroepen. De overige afspraken blijven doorgaans wel bestaan.
Dat kan grote gevolgen hebben. Stel dat je in jouw algemene voorwaarden je aansprakelijkheid hebt beperkt tot € 5.000. Als die beperking wordt vernietigd, kun je niet meer op dat maximum terugvallen.
Dat betekent niet automatisch dat je de volledige schade moet betalen. Of je aansprakelijk bent en welk bedrag je eventueel moet vergoeden, hangt af van de overige afspraken, de wettelijke regels en de omstandigheden van het geval.
Bij consumentenovereenkomsten moet de rechter bovendien uit zichzelf onderzoeken of een beding mogelijk oneerlijk is wanneer hij over de benodigde gegevens beschikt. Wordt een beding als oneerlijk aangemerkt, dan is het niet bindend voor de consument.
Een rechter mag een oneerlijk consumentenbeding in beginsel niet aanpassen om het alsnog redelijk te maken. Het uitgangspunt is dat het beding buiten toepassing blijft.
Voorkom problemen met jouw algemene voorwaarden
Goede algemene voorwaarden beschermen je onderneming zonder verder te gaan dan juridisch is toegestaan. Het is daarom verstandig om regelmatig te controleren of jouw bepalingen nog aansluiten bij je bedrijfsactiviteiten en de klanten met wie je zaken doet.
Besteed daarbij vooral aandacht aan aansprakelijkheid, garanties, de mogelijkheden om een overeenkomst te beëindigen en afspraken over geschillen.
Werk je zowel voor consumenten als voor zakelijke klanten? Dan kan het verstandig zijn om verschillende voorwaarden te gebruiken of in jouw voorwaarden duidelijk onderscheid te maken tussen consumenten en zakelijke klanten.
Heb je nog geen algemene voorwaarden of twijfel je of jouw huidige voorwaarden juridisch in orde zijn? Neem contact op met mij of een van de andere ondernemingsrecht advocaten. We helpen je om duidelijke, juridisch houdbare afspraken vast te leggen die passen bij jouw onderneming.
Voorkom discussies achteraf: maak van jouw algemene voorwaarden een strategisch instrument
Algemene voorwaarden worden vaak pas geraadpleegd wanneer er een geschil ontstaat. Juist daarom is het belangrijk dat ze juridisch kloppen, praktisch toepasbaar zijn en aansluiten bij de commerciële belangen van jouw onderneming of cliënten.
Veel gestelde vragen over onredelijk
bezwarende bepalingen
Kan een boetebeding in algemene voorwaarden onredelijk bezwarend zijn?
Ja. Een boetebeding kan onredelijk bezwarend zijn als de boete niet in verhouding staat tot de overtreding en de mogelijke schade. Vooral bij consumenten toetst de rechter streng of de boete redelijk is. Daarbij spelen onder meer de hoogte van de boete en de gevolgen voor de consument een rol.
Mag ik in mijn algemene voorwaarden een korte klachttermijn opnemen?
Dat hangt af van de omstandigheden. Een bepaling die een consument verplicht om binnen een onredelijk korte termijn te klagen, kan onredelijk bezwarend zijn. De zwarte lijst beschermt consumenten bijvoorbeeld tegen bedingen die een wettelijke of contractuele klachttermijn verkorten tot minder dan de wettelijke grens van artikel 6:236 onder g BW.
Kan een automatische verlenging onredelijk bezwarend zijn?
Ja. Bij consumenten gelden wettelijke beperkingen voor het stilzwijgend verlengen van overeenkomsten, zoals abonnementen. Of een verlengingsbeding is toegestaan, hangt onder meer af van het soort overeenkomst, de verlengingsduur en de mogelijkheid om op te zeggen.
Kan een bepaling worden aangepast in plaats van vernietigd?
Bij een oneerlijk beding in een consumentenovereenkomst mag de rechter de bepaling doorgaans niet aanpassen om deze alsnog redelijk te maken. Het uitgangspunt is dat het oneerlijke beding buiten toepassing blijft. Voor boetebedingen geldt dat de rechter een oneerlijk beding niet alsnog mag redden door de boete te matigen.
Kan ik een klant verplichten om een geschil via arbitrage op te lossen?
Niet zonder meer. Bij consumenten is een arbitragebeding in algemene voorwaarden in beginsel onredelijk bezwarend. Een uitzondering geldt wanneer de consument, nadat je je schriftelijk op het beding beroept, minimaal één maand krijgt om alsnog voor de wettelijk bevoegde rechter te kiezen.
