MENU

Prijsverhoging door kartelafspraken? Vorder een schadevergoeding van de kartellist!
15-09-2016

Door kartelafspraken komen kunstmatig hoge prijzen tot stand. Daardoor lijdt u als afnemer schade. U betaalt immers meer dan dat u betaald zou hebben onder normale marktomstandigheden. U kunt een schadevergoeding vorderen van de kartellist. Normaal gesproken bedraagt deze vergoeding het verschil tussen de kunstmatige prijs en de prijs die betaald zou zijn onder normale marktomstandigheden. 

Kartellisten kunnen op hun beurt weer een beroep doen op het doorberekeningsverweer (ook wel passing-on verweer genoemd). In een arrest uit 2014 is dit verweer voor het eerst gehonoreerd. Op 8 juli 2016, in cassatie op het voorgenoemde arrest, heeft de Hoge Raad bevestigd dat het doorberekeningsverweer mogelijk is binnen het Nederlandse recht.

Wat is het doorberekeningsverweer?

Als u als afnemer van een kartellist meer betaalt dan dat u onder normale marktomstandigheden zou hebben betaald, zult u, ter compensatie, een hogere prijs aan uw afnemers (indirecte afnemers) vragen voor uw producten. Zij betalen dus een hogere prijs en vergoeden als het ware (een gedeelte van) uw geleden schade.

Als uw schade kleiner is dan het verschil tussen de betaalde prijs en de normale marktprijs, kan een kartellist een beroep doen op het doorberekeningsverweer.

Het doorberekeningsverweer kan op twee manieren worden benaderd

De eerste manier is via het schadebegrip. Daarbij dient de omvang van de schade bepaald te worden door een vergelijking van de toestand zoals deze in werkelijkheid is met de toestand zoals die (vermoedelijk) zou zijn geweest als het schadeveroorzakende feit niet plaats zou hebben gevonden. Zonder de inbreuk op de mededinging zou u als afnemer ook uw prijzen niet hebben verhoogd. Zodoende kan de prijsverhoging meegewogen worden bij de vaststelling van de schade.

Daarnaast kan het doorberekeningsverweer worden benaderd via de voordeelstoerekening. Op het moment dat door eenzelfde gebeurtenis zowel nadelen als voordelen voor een benadeelde hebben opgeleverd, kan, voor zover dit redelijk is, het voordeel bij de vaststelling van de te vergoeden schade in mindering worden gebracht. Voor ‘eenzelfde gebeurtenis’ is voldoende dat er een causaal verband bestaat tussen het voordeel en de schadeveroorzakende gebeurtenis. Dat is het geval als het voordeel zonder de normschending niet genoten zou zijn. U had als afnemer (zeer waarschijnlijk) uw prijzen niet verhoogd, zonder de inbreuk op de mededinging. Zodoende is zowel de schade als het voordeel ontstaan door de inbreuk op de mededinging.

Beide benaderingen mogen worden gehanteerd en leiden tot hetzelfde resultaat

Een rechter kan bij beide benaderingen dezelfde regels hanteren. Daardoor kunnen de stelplicht en de bewijslast ten aanzien van het doorberekeningsverweer, overeenkomstig de Richtlijn, bij de kartellist worden neergelegd. Het is overigens niet gemakkelijk voor de kartellist om aan te tonen dat de schade doorberekend is. Zelf beschikt hij immers niet over bewijsstukken. De kartellist zal inzage, afschrift of uittreksel moeten vorderen van schriftelijke bewijsstukken.

Indirecte afnemers kunnen krachten bundelen om schadevergoeding te vorderen

De Hoge Raad heeft, in tegenstelling tot het hof, geen overwegingen gewijd aan de positie van indirecte afnemers. Het hof overwoog dat ook indirecte afnemers een schadevergoeding kunnen vorderen van de kartellist. Zij hebben immers schade geleden doordat de directe afnemer de prijsverhoging aan hen heeft doorberekend.

De schade van een individuele indirecte afnemer zal echter vaak beperkt zijn, waardoor vaak afgezien wordt van het voeren van een gerechtelijke procedure. Voor indirecte afnemers bieden collectieve acties een oplossing.

Eind 2016 wordt doorberekeningsverweer opgenomen in de wet

Aan het einde van dit jaar zal Richtlijn 2014/104/EU geïmplementeerd worden. Het doorberekeningsverweer wordt expliciet opgenomen in de wet. Datzelfde geldt voor de mogelijkheid voor indirecte afnemers om een schadevergoeding te vorderen van de kartellist.

U kunt als afnemer ook schadevergoeding vorderen voor gederfde winst en rente

Het doorberekeningsverweer ziet enkel op de schade die direct geleden is als gevolg van een prijsverhoging. Het gaat daarbij om het daadwerkelijk te veel betaalde. Naast de vergoeding van die schade kunt u als afnemer ook een schadevergoeding vorderen voor de gederfde winst en rente. Op het moment dat u uw prijzen verhoogt, zal uw afzet meestal afnemen. Daardoor neemt ook de winst af. U kunt ook een schadevergoeding vorderen voor de gederfde winst als gevolg van een afgenomen afzet.

Oorspronkelijke auteur: mr. A.H. (Alexander) Klein Hofmeijer. Niet meer werkzaam bij RWV Advocaten sinds 1 september 2017

© 2021 RWV