Due diligence bij bedrijfsovername
Een bedrijf kopen of verkopen doe je niet op gevoel alleen. Er staat veel op het spel: de koopprijs, de voorwaarden en de vraag wie welk risico draagt na de overname. De koper wil daarom weten of de cijfers, contracten, klanten, personeel en risico’s kloppen met het beeld dat is geschetst. De uitkomsten van due diligence gebruikt hij in de onderhandelingen over prijs, garanties en vrijwaringen. Voor de verkoper is het dus net zo belangrijk om te begrijpen hoe dit onderzoek werkt. De uitkomsten bepalen namelijk vaak hoe de onderhandelingen verdergaan en welke risico’s na de overname nog bij de verkoper blijven liggen.
Due diligence; meer dan een boekenonderzoek
Due diligence is een onderzoek naar een onderneming bij een bedrijfsovername. De koper gebruikt dit onderzoek om te beoordelen of de onderneming de investering waard is. Voor de verkoper maakt due diligence duidelijk welke informatie belangrijk is voor de koper en welke risico’s invloed hebben op de deal.
Due diligence wordt ook wel boekenonderzoek genoemd. Die term klinkt vooral financieel, maar het onderzoek is veel breder. Het gaat niet alleen om jaarrekeningen, maar ook om contracten, personeel, fiscale risico’s, klanten, leveranciers, vergunningen, activa, intellectuele eigendom en lopende of dreigende geschillen.
Voor kopers draait due diligence om zekerheid. Klopt het beeld dat de verkoper heeft geschetst? Zijn de cijfers betrouwbaar? Zijn er risico’s die invloed hebben op de prijs of voorwaarden?
Voor verkopers draait due diligence om voorbereiding. Welke vragen gaat een koper stellen? Welke informatie moet je delen? En welke aandachtspunten kunnen later terugkomen in de onderhandelingen?
Waarom is due diligence belangrijk?
Bij een bedrijfsovername sluiten partijen vaak een deal op basis van verwachtingen. De koper verwacht dat de onderneming bepaalde eigenschappen heeft. De verkoper doet mededelingen over de onderneming, de cijfers, de contracten en de toekomst.
Due diligence toetst die verwachtingen. Het onderzoek maakt zichtbaar of het beeld van de onderneming klopt en waar de risico’s zitten.
De uitkomst heeft vaak directe gevolgen voor de overname. Een koper kan aanvullende voorwaarden stellen, garanties vragen, een vrijwaring opnemen, de koopprijs aanpassen of besluiten om de overname niet door te zetten.
Voor de verkoper is dat net zo belangrijk. Als risico’s pas laat in het proces naar voren komen, kan dat leiden tot vertraging, discussie of een zwakkere onderhandelingspositie.
Due diligence voor kopers
Als koper heb je een onderzoeksplicht. Dat betekent dat je niet blind mag afgaan op wat de verkoper vertelt. Je moet zelf onderzoeken of de onderneming past bij je verwachtingen en bij de koopprijs.
Je kijkt daarbij naar de juridische, financiële, fiscale en commerciële kant van de onderneming. Denk aan cijfers, prognoses, contracten, personeel, debiteuren, crediteuren, klanten, leveranciers, procedures en vergunningen.
De uitkomst van het onderzoek bepaalt vaak het vervolg van de deal. Soms bevestigt due diligence dat de onderneming goed bij je plannen past. Soms komen er risico’s naar boven die vragen om een lagere koopprijs, aanvullende voorwaarden, garanties of vrijwaringen.
In een zwaarder geval besluit je om de overname niet door te zetten. Dat is precies waarom het onderzoek zo belangrijk is: je wilt weten waar je aan begint voordat je vastzit aan de gevolgen.
Due diligence voor verkopers
Als verkoper krijg je bij een bedrijfsovername bijna altijd te maken met due diligence door de koper. De koper wil weten wat hij koopt en of jouw onderneming juridisch, financieel, fiscaal en commercieel de investering waard is.
Je hebt als verkoper een mededelingsplicht. Dat betekent dat je relevante informatie moet delen als je weet, of hoort te begrijpen, dat de koper anders op basis van een verkeerde aanname handelt.
Dat betekent niet dat je direct in de eerste fase alle vertrouwelijke informatie hoeft te delen. Timing en geheimhouding zijn belangrijk. Maar belangrijke risico’s achterhouden is gevaarlijk. Het kan later leiden tot discussie over de koopprijs, garanties, vrijwaringen of aansprakelijkheid.
Wil je als verkoper het onderzoek van de koper vóór zijn? Dan kun je vooraf zelf een onderzoek naar je onderneming laten uitvoeren. Dat heet vendor due diligence. Daarmee breng je aandachtspunten in kaart voordat de koper zijn due diligence start.
Onderzoeksplicht en mededelingsplicht
Bij due diligence spelen twee verplichtingen een grote rol: de onderzoeksplicht van de koper en de mededelingsplicht van de verkoper.
De koper moet zelf actief onderzoek doen. Hij moet documenten bekijken, vragen stellen en doorvragen als informatie onduidelijk of onvolledig lijkt.
De verkoper moet relevante informatie delen. Vooral informatie waarvan hij weet dat die belangrijk is voor de beslissing van de koper. Denk aan lopende geschillen, fiscale risico’s, problemen met contracten, afhankelijkheid van belangrijke klanten of personeelskwesties.
In de praktijk weegt de mededelingsplicht vaak zwaar. Als een verkoper zwijgt waar hij had moeten spreken, kan hij de koper meestal niet verwijten dat die niet verder heeft doorgevraagd.
Hoe ver deze verplichtingen gaan, hangt af van de situatie. Onder meer de professionaliteit van partijen, de omvang van de transactie, de branche, de beschikbare informatie en de verhouding tussen koper en verkoper spelen daarbij een rol.
Welke soorten due diligence zijn er?
Niet ieder due diligence-onderzoek vindt op hetzelfde moment plaats. In de praktijk zie je verschillende vormen.
Preliminary due diligence
Preliminary due diligence is een oriënterend onderzoek in een vroege fase. De koper bekijkt dan vaak beperkte informatie, bijvoorbeeld uit een informatiememorandum van de verkoper.
Het doel is bepalen of verder praten zinvol is.
Investigative due diligence
Investigative due diligence is de vorm die meestal wordt bedoeld als partijen spreken over due diligence. De koper onderzoekt de onderneming voordat de definitieve koopovereenkomst wordt gesloten.
Op basis van de uitkomst beslist de koper of hij de overname doorzet en onder welke voorwaarden.
Confirmatory due diligence
Bij confirmatory due diligence is meestal al een definitieve overeenkomst gesloten. Het onderzoek vindt daarna plaats om te controleren of de aannames kloppen.
Valt de uitkomst tegen? Dan kan de overeenkomst worden ontbonden of niet worden uitgevoerd, als de gemaakte afspraken daarvoor ruimte bieden.
Welke informatie wordt onderzocht tijdens due diligence?
Een due diligence-onderzoek is meestal breed. De precieze inhoud hangt af van de onderneming, de branche, de omvang van de transactie en de afspraken tussen partijen. Vaak worden deze onderwerpen onderzocht.
- Algemene bedrijfsgegevens: Denk aan de organisatie van de onderneming, het organogram, statuten, aandeelhoudersregisters, aandeelhoudersovereenkomsten, notulen, dividendbeleid en besluiten van directie of management.
- Financiële informatie: Hier gaat het om jaarrekeningen, balans, winst- en verliesrekening, prognoses, waarderingsgrondslagen, leningen, zekerheden, debiteuren, crediteuren en interne financiële processen.
- Commerciële informatie: De koper kijkt naar producten en diensten, marges, klanten, leveranciers, marktpositie, commerciële strategie, marketing, reclame en factoren die het resultaat bepalen.
- Fiscale informatie: Denk aan btw, loonbelasting, dividendbelasting, sociale verzekeringen, latente belastingen, naheffingsrisico’s en andere fiscale aandachtspunten.
- Activa en eigendom: Het onderzoek richt zich op vastgoed, machines, inventaris, software, hardware, licenties, onderhoud, verzekeringen, vergunningen en intellectuele eigendomsrechten.
- Personeel: Bij personeel gaat het om arbeidsovereenkomsten, arbeidsvoorwaarden, pensioen, personeelsbeleid, belangrijke werknemers en de kwaliteit van management en team.
- Contracten: Belangrijke contracten worden beoordeeld. Denk aan leveringscontracten, afnamecontracten, servicecontracten, verzekeringen, algemene voorwaarden, distributie- en agentuurovereenkomsten en verborgen verplichtingen.
- Milieu, vergunningen en compliance: Afhankelijk van de onderneming spelen milieuregels, vergunningen, schadelijke stoffen, afval, rapportages en naleving van wet- en regelgeving een rol.
- Procedures en geschillen: Ook lopende of dreigende geschillen worden onderzocht. Denk aan rechtszaken, arbitrage, mediation, bestuursrechtelijke procedures, processtukken en vonnissen.
Wat betekent due diligence voor de prijs?
Due diligence heeft vaak directe invloed op de koopprijs en de voorwaarden van de deal.
Als uit het onderzoek blijkt dat de onderneming sterker is dan gedacht, kan dat vertrouwen geven. Maar komen er risico’s naar voren, dan wil de koper die meestal verwerken in de afspraken.
Dat kan op verschillende manieren. Soms wordt de koopprijs aangepast. Soms stelt de koper aanvullende voorwaarden. Soms komen er garanties of vrijwaringen in de koopovereenkomst.
Een garantie is een verklaring van de verkoper dat een bepaald feit klopt. Bijvoorbeeld dat er geen lopende procedures zijn of dat bepaalde contracten geldig zijn.
Een vrijwaring is een afspraak dat de verkoper een specifiek risico voor zijn rekening neemt als dat risico zich voordoet. Bijvoorbeeld een bekende fiscale claim of een concreet geschil.
Let op realistische verwachtingen
Bij due diligence gaat het niet alleen om het verleden. Juist de toekomst is belangrijk.
Historische cijfers geven inzicht, maar de koper wil vooral weten of de onderneming ook na de overname winstgevend blijft. Daarom kijkt hij kritisch naar prognoses, marges, management, klanten, leveranciers en personeelskosten.
Voor verkopers is dit een belangrijk aandachtspunt. Een te rooskleurig toekomstbeeld kan kopers afschrikken of later tot discussie leiden. Zeker bij een earn-out.
Een earn-out is een afspraak waarbij een deel van de koopprijs afhangt van de resultaten na de overname. Als de verwachtingen te optimistisch zijn, kan dat later juridische en financiële gevolgen hebben.
Geheimhouding vóór informatie delen
Tijdens due diligence wordt vertrouwelijke informatie gedeeld. Denk aan klantgegevens, leveranciersafspraken, cijfers, contracten, personeelsinformatie en strategische plannen. Die informatie wil je als verkoper niet zomaar prijsgeven.
Regel geheimhouding daarom vóórdat je inhoudelijke informatie deelt. Dat kan in een aparte geheimhoudingsovereenkomst, ook wel NDA genoemd, of als bepaling in de intentieovereenkomst. Die intentieovereenkomst heet ook wel Letter of Intent of LOI.
Een aparte geheimhoudingsovereenkomst heeft vaak de voorkeur. Die sluit meestal beter aan op de fase waarin partijen nog aftasten of zij verder willen praten. Ook kun je daarin concreet vastleggen welke informatie vertrouwelijk is, wie toegang krijgt tot die informatie en wat ermee mag gebeuren.
Staat geheimhouding nog niet goed op papier? Deel dan nog geen vertrouwelijke stukken. Leg eerst vast wat partijen wel en niet met de informatie mogen doen.
Voor verkopers voorkomt dit misbruik of ongewenste verspreiding van informatie. Voor kopers geeft het duidelijkheid over wat zij wel en niet met de ontvangen informatie mogen doen.
Wat levert due diligence op?
De uitkomst van het onderzoek wordt vaak vastgelegd in een due diligence-rapport. Dat kan een uitgebreid rapport zijn, maar ook een overzicht van de belangrijkste kansen, risico’s en aandachtspunten.
Voor de koper helpt het rapport bij de beslissing om de overname wel of niet door te zetten. Ook geeft het input voor de koopprijs, voorwaarden, garanties en vrijwaringen.
Voor de verkoper helpt het rapport om vragen beter te beantwoorden, risico’s goed te duiden en sterker te onderhandelen. Zeker als je vooraf al weet welke onderwerpen voor de koper belangrijk zijn.
Begeleiding bij jouw bedrijfsovername
Due diligence is geen standaardlijstje dat je zomaar afvinkt. Iedere onderneming is anders. Iedere overname vraagt om een eigen aanpak.
Onze ondernemingsrechtadvocaten begeleiden kopers en verkopers bij bedrijfsovernames, fusies en due diligence-trajecten. We helpen je om risico’s scherp te krijgen, informatie praktisch te ordenen en afspraken helder vast te leggen.
Wil je weten hoe je due diligence slim aanpakt bij het kopen of verkopen van een bedrijf? Neem contact op met mij of een van de andere ondernemingsrecht advocaten voor advies over jouw situatie.
Veel gestelde vragen over
due diligence bij bedrijfsovername
Wie betaalt due diligence?
Meestal betaalt de partij die het onderzoek laat uitvoeren. De koper betaalt dus meestal zijn eigen due diligence en de verkoper betaalt eventuele vendor due diligence. Wel kunnen partijen in de onderhandelingen andere afspraken maken over kosten, bijvoorbeeld als een transactie niet doorgaat.
Wat is due diligence?
Due Diligence Onderzoek is een onderzoek gericht op het vaststellen van de risico’s en kansen van de over te nemen onderneming en de juistheid van de aan koper gepresenteerde informatie. De economische, juridische, fiscale en financiele gegevens worden beoordeeld.
Hoe lang duurt een due diligence-onderzoek?
Dat hangt af van de omvang van de onderneming, de hoeveelheid beschikbare informatie en de snelheid waarmee vragen worden beantwoord. Een goed voorbereide dataroom versnelt het onderzoek vaak aanzienlijk.
Wie voert due diligence uit?
Dat verschilt per onderwerp. Vaak werken advocaten, accountants, fiscalisten en andere specialisten samen. Een advocaat kijkt vooral naar juridische risico’s, zoals contracten, procedures, personeel, governance en aansprakelijkheid.
Wat is een dataroom?
Een dataroom is een beveiligde digitale omgeving waarin de verkoper documenten deelt met de koper en diens adviseurs. Denk aan contracten, jaarrekeningen, personeelsinformatie, vergunningen en andere stukken die nodig zijn voor het due diligence-onderzoek.
Wanneer start je met due diligence?
Als koper start je met due diligence zodra je serieus overweegt een onderneming over te nemen. Vaak gebeurt dat na de eerste gesprekken en na het vastleggen van hoofdlijnen in een intentieovereenkomst.
Als verkoper begin je liever eerder met de voorbereiding. Verzamel belangrijke informatie op tijd, controleer contracten en breng mogelijke risico’s in kaart voordat de koper zijn vragen stelt.
Wil je als verkoper meer grip op het verkoopproces? Dan kun je vóór het onderzoek van de koper vendor due diligence laten doen. Daarmee weet je welke aandachtspunten waarschijnlijk op tafel komen en kun je je onderhandelingspositie goed voorbereiden.
