Het cao-stelsel staat opnieuw op de politieke agenda. In het recente coalitieakkoord benadrukt de regering dat de collectieve arbeidsovereenkomst (cao) een belangrijke pijler blijft onder arbeidsvoorwaarden- en omstandigheden, maar óók dat modernisering nodig is. 

Wat betekent die modernisering van het cao-stelsel concreet voor jou als werkgever? In dit artikel lees je welke veranderingen worden verkend, waar mogelijke aanpassingen zitten en wat je daar nu al mee kunt. 

Waarom staat de modernisering 
van het cao-stelsel op de agenda?

Het cao- en avv-stelsel heeft decennialang gezorgd voor stabiliteit. Collectieve afspraken bieden werknemers bescherming en voorkomen dat werkgevers met elkaar concurreren op arbeidsvoorwaarden. Dat zorgt voor evenwichtige arbeidsverhoudingen, creëert arbeidsrust en duidelijkheid. 

Tegelijkertijd verandert de arbeidsmarkt snel. Nieuwe sectoren ontstaan, vakbonden hebben minder leden en sommige ondernemers ervaren cao’s als complex of weinig flexibel. 

De regering wil daarom het cao-stelsel versterken én toekomstbestendig maken. Moderniseren dus, zonder het fundament los te laten. 

Welke knelpunten ziet de regering in het huidige cao-stelsel?

Er zijn (eerder al) vier aandachtspunten benoemd die via aparte beleidstrajecten verder worden uitgewerkt:

  1. De organisatiegraad van werknemers- en werkgeversorganisaties
  2. De onafhankelijkheid van vakbonden
  3. Het avv- en dispensatiebeleid
  4. De cao-dekkingsgraad

Deze punten hangen met elkaar samen. De organisatiegraad is een belangrijk fundament van ons cao- en avv-stelsel. Als minder werknemers lid zijn van een vakbond, kan discussie ontstaan over representativiteit en legitimiteit. Dit kan op termijn ook het draagvlak voor het stelsel ondermijnen. Als nieuwe, innovatieve bedrijven zich moeilijk herkennen in een bedrijfstak-cao, ontstaat spanning rondom dispensatie. 

Daarmee komt automatisch de vraag op tafel: hoe houd je het cao-stelsel breed gedragen en werkbaar? 

Organisatiegraad en representativiteit

Het behouden van voldoende representativiteit aan werkgeverszijde speelt een belangrijke rol bij de cao-dekkingsgraad én bij het kunnen inzetten van het avv-instrument. 

Wanneer (nieuwe) werkgevers zich niet (meer) aansluiten bij een werkgeversorganisatie, kan:

  • de cao-dekkingsgraad dalen;
  • discussie ontstaan over de representativiteit van cao-partijen;
  • het avv-instrument onder druk komen te staan.

Dit is voor de regering aanleiding om te bekijken of aanvullende maatregelen nodig zijn. Ook wordt onderzocht of er manieren zijn om de positie van werkgevers- en werknemersorganisaties te versterken en hun legitimiteit te vergroten. 

Daarbij wordt onder meer gedacht aan een rol voor het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij het vergroten van de bekendheid van cao’s en het actief uitdragen van het belang van het stelsel. Bijvoorbeeld door mensen via verschillende sociale mediakanalen beter te informeren over hoe het cao-stelsel werkt en wat het betekent. 

Tegelijkertijd ligt er ook een verantwoordelijkheid bij cao-partijen zelf. Denk aan het opstellen van cao-afspraken in begrijpelijke taal, zodat werkgevers en werknemers beter begrijpen wat er is afgesproken en wat dat concreet voor hen betekent. 

Onafhankelijkheidsvereiste cao-partijen

Een ander belangrijk punt is de onafhankelijkheid van cao-partijen. 

Om de onafhankelijkheid van cao-partijen beter te waarborgen, is het voornemen om het onafhankelijkheidsvereiste expliciet in de wet op te nemen. 

Dit raakt direct aan de legitimiteit van het stelsel: alleen wanneer partijen daadwerkelijk onafhankelijk opereren, kunnen cao’s rekenen op breed draagvlak. 

Wat betekent dit voor het avv- en dispensatiebeleid?

Voor veel werkgevers is dit het meest concrete onderdeel. 

Wanneer een cao algemeen verbindend is verklaard (avv), moet je die toepassen – ook als je geen lid bent van een werkgeversorganisatie – mits je onder de werkingssfeer van die betreffende cao valt. Dat uitgangspunt blijft voorlopig overeind. 

Wel wordt onderzocht waar de dispensatiemogelijkheid knelt, met name bij innovatieve of afwijkende bedrijfsmodellen. Mogelijk ontstaat in de toekomst meer ruimte voor maatwerk. Het belang van de mogelijkheid tot maatwerk wordt in ieder geval door de regering onderschreven. Dit draagt er immers aan bij dat zoveel mogelijk werkgevers en werknemers zich herkennen in de afspraken en er breed draagvlak voor de cao is en blijft. Ook wordt gestreefd naar het verbeteren van de processen ronden avv en dispensatie. 

Maar belangrijk: er ligt nog geen wetswijziging. Het gaat om een verkenning en beleidsontwikkeling. 

Komt er minder regeldruk binnen cao’s?

In het coalitieakkoord wordt expliciet gesproken over het verminderen van onnodige regeldruk binnen cao’s. Dat is relevant, want cao’s bevatten soms gedetailleerde bepalingen die administratief belastend zijn. 

Maar dit kan de regering niet alleen. Er zal daarom met de sociale partners gesproken worden over hoe de onnodige regeldruk binnen de cao’s kan worden verminderd. 

Blijft het cao-stelsel de norm?

Alles wijst erop dat de regering het cao-stelsel wil behouden als fundament van de Nederlandse arbeidsverhoudingen. 

De gedachte blijft dat collectieve afspraken zorgen voor:

  • gelijke spelregels binnen een sector;
  • bescherming van werknemers;
  • minder onderhandelingskosten voor individuele werkgevers;
  • duidelijkheid over arbeidsvoorwaarden.

Modernisering lijkt dus vooral te gaan over onderhoud, draagvlak en aansluiting bij nieuwe ontwikkelingen, niet over afschaffing. 

Moet je als werkgever nu al anticiperen op wijzigingen in het cao-stelsel?

Er is nog geen directe actie vereist. Toch is dit een goed moment om kritisch naar je eigen situatie te kijken. 

Bijvoorbeeld:

  • Weet je zeker welke cao op jouw onderneming van toepassing is?
  • Past die cao nog bij je bedrijfsmodel?
  • Zijn je arbeidsvoorwaarden toekomstbestendig, ook als er meer ruimte voor maatwerk komt?

De modernisering van het cao-stelsel kan op termijn invloed hebben op regeldruk, dispensatiemogelijkheden en de manier waarop cao’s tot stand komen. Door nu al inzicht te hebben in je situatie, kun je straks sneller en strategischer schakelen.

Wil je laten toetsen welke cao voor jouw organisatie geldt of onderzoeken of er ruimte is voor maatwerk? Neem dan gerust vrijblijvend contact op met mij of een van de andere arbeidsrecht advocaten. Wij denken graag met je mee over een toekomstbestendige inrichting van jouw arbeidsvoorwaarden.

VEEL GESTELDE VRAGEN OVER 
Modernisering van het cao-stelsel

Wat bedoelt het coalitieakkoord precies met modernisering van het cao-stelsel?

Met modernisering wordt bedoeld dat het cao-stelsel toekomstbestendig moet blijven. De regering wil het draagvlak vergroten, onnodige regeldruk verminderen en beter aansluiten bij nieuwe sectoren en een dalende organisatiegraad van vakbonden. Het gaat om onderhoud en verbetering, niet om afschaffing van het systeem.

Welke onderdelen van het huidige cao- en avv-stelsel wil de regering aanpassen?

De focus ligt op vier thema’s: de organisatiegraad van werkgevers- en werknemersorganisaties, de onafhankelijkheid van vakbonden, het avv- en dispensatiebeleid en de cao-dekkingsgraad. Deze onderwerpen worden via aparte beleidstrajecten verder uitgewerkt. Concrete wetswijzigingen zijn er nog niet.

Gaat de modernisering gevolgen hebben voor de verplichting om een cao toe te passen?

Voorlopig niet. Het systeem van algemeen verbindend verklaring (avv) blijft uitgangspunt. Dat betekent dat een algemeen verbindend verklaarde cao nog steeds verplicht kan gelden voor jouw onderneming.

Komt er meer ruimte voor dispensatie bij bedrijfstak-cao’s?

Dat wordt onderzocht, met name voor innovatieve of afwijkende bedrijfsmodellen. Mogelijk ontstaat in de toekomst meer ruimte voor maatwerk . Er wordt een oproep gedaan aan cao-partijen om hier in cao’s meer ruimte voor te bieden. Op dit moment is er echter nog geen verruiming van de regels.

Wat betekent de herziening van het avv-beleid voor mijn onderneming?

Als het avv-beleid wordt aangepast, kan dat invloed hebben op de vraag of en hoe een bedrijfstak-cao op jouw onderneming van toepassing is. Voorlopig verandert er niets aan bestaande verplichtingen. Eventuele aanpassingen zullen eerst wetgeving of beleidswijzigingen vereisen.

Wat verandert er als de organisatiegraad van vakbonden verder daalt?

Een lagere organisatiegraad kan vragen oproepen over representativiteit bij cao-onderhandelingen. Dat kan aanleiding zijn om het systeem aan te passen of aanvullende waarborgen in te bouwen. Voor individuele werkgevers verandert er op korte termijn niets automatisch.

Krijgen niet-vakbondsleden meer invloed op cao-afspraken?

De regering wil onderzoeken of niet-vakbondsleden breder betrokken kunnen worden bij cao-afspraken. Hoe dat precies vorm krijgt, is nog onduidelijk. Het doel is meer draagvlak, zonder concurrentie op arbeidsvoorwaarden te stimuleren.

Kan modernisering leiden tot meer maatwerk per sector of onderneming?

Dat is mogelijk. Er wordt gekeken of het avv- en dispensatiebeleid beter kan aansluiten bij de behoefte aan maatwerk. Concrete mogelijkheden voor extra maatwerk zijn er echter nog niet.